Nowe przepisy dotyczące sprzedaży alkoholu wymagają zmian i realnego czasu na wdrożenie

Polska Organizacja Handlu i Dystrybucji apeluje o ponowne przeanalizowanie projektowanych zmian w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. W ocenie POHiD proponowane regulacje mogą oznaczać dla handlu znaczące koszty dostosowania placówek, ograniczyć możliwość przekazywania pełnoletnim konsumentom informacji o legalnie dostępnych produktach, a przewidziany czas na wdrożenie nowych obowiązków jest niewystarczający.

POHiD, wspólnie z Polską Izbą Handlu oraz Związkiem Pracodawców Polski Przemysł Spirytusowy, zwraca uwagę na praktyczne i gospodarcze konsekwencje projektu nowelizacji ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, zawartego w drukach 2856 i 2856-A.

Projekt oczekuje na III czytanie. Podczas II czytania zgłoszono 37 poprawek, z których Komisja Zdrowia zarekomendowała przyjęcie pięciu i odrzucenie 32. Wśród odrzuconych znalazły się m.in. propozycje dotyczące możliwości komunikacji na wydzielonych stoiskach alkoholowych oraz wydłużenia o 18 miesięcy terminu wejścia w życie nowych regulacji.

Nowe obowiązki oznaczają realne koszty dla handlu

Jedną z najważniejszych kwestii z perspektywy POHiD są konsekwencje nowych zasad organizacji sprzedaży alkoholu w samoobsługowych placówkach handlowych o powierzchni sprzedażowej powyżej 200 m².

Dostosowanie sklepów do nowych wymogów może wymagać zmiany aranżacji powierzchni handlowej, organizacji ciągów sprzedażowych, wyposażenia, a w części przypadków również przebudowy fragmentów placówek. Nie są to zatem wyłącznie formalne obowiązki administracyjne, lecz zmiany generujące konkretne nakłady inwestycyjne.

Koszty poniosą przedsiębiorcy, zarówno duże sieci handlowe, jak i mniejsze sklepy. W przypadku części placówek konieczność dokonania zmian w bardzo krótkim terminie może dodatkowo zwiększyć skalę wydatków.

POHiD podkreśla, że tworząc nowe regulacje, należy uwzględniać nie tylko ich deklarowany cel, ale również możliwość praktycznego wdrożenia przepisów oraz ich wpływ na funkcjonowanie przedsiębiorstw i ceny ponoszone ostatecznie przez konsumentów.

Pełnoletni konsument powinien mieć dostęp do informacji

Istotne zastrzeżenia budzą również przepisy dotyczące reklamy i promocji napojów alkoholowych. Projektowany katalog wyjątków nie obejmuje wydzielonych stoisk alkoholowych funkcjonujących w zwykłych placówkach handlowych.

Oznaczałoby to odejście od obecnych zasad, które pozwalają na prowadzenie określonej komunikacji wewnątrz takich stoisk.

W ocenie POHiD konieczne jest zachowanie wyraźnego rozróżnienia pomiędzy reklamą kierowaną do szerokiego grona odbiorców a przekazywaniem informacji pełnoletniemu konsumentowi w miejscu sprzedaży legalnego produktu.

– Handel istnieje po to, by odpowiadać na oczekiwania klientów. Nowe przepisy ograniczą ich swobodę wyboru, pogorszą dostępność produktów i mogą przełożyć się na wyższe ceny, przy okazji dyskryminując osoby z ograniczoną mobilnością. Zamiast osłabiać branżę i odbierać obywatelom ich prawa, warto skupić się na długofalowej edukacji i promowaniu odpowiedzialnej sprzedaży. To ewolucja i dobre praktyki, a nie zakazy, przynoszą trwałe i pozytywne efekty – mówi Renata Juszkiewicz, Prezes Polskiej Organizacji Handlu i Dystrybucji.

Za zachowaniem możliwości przekazywania informacji w miejscu sprzedaży przemawiają również wyniki badania SW Research przeprowadzonego na reprezentatywnej próbie 1000 dorosłych Polaków. 80 proc. respondentów uważa, że pełnoletni konsument powinien mieć dostęp do pełnej informacji o legalnie dostępnym produkcie, a 71 proc. akceptuje materiały dotyczące alkoholu w miejscu sprzedaży przeznaczonym dla dorosłych konsumentów. Trzech na czterech badanych uważa również, że osoby pełnoletnie powinny mieć możliwość zapoznania się z informacjami o nowych produktach alkoholowych dostępnych w sklepie.

Handel potrzebuje odpowiedniego vacatio legis

POHiD zwraca również uwagę na bardzo krótki okres przewidziany na przygotowanie przedsiębiorców do nowych obowiązków.

Projekt zakłada zasadniczo wejście ustawy w życie 1 stycznia 2027 r. Tymczasem regulacje dotyczą m.in. organizacji sprzedaży, sposobu komunikacji z konsumentami oraz wymogów odnoszących się do produktów i opakowań.

Zmiany tej skali wymagają przygotowania inwestycji, dostosowania powierzchni handlowych, zmian organizacyjnych i operacyjnych, a w niektórych przypadkach także przebudowy placówek. Przeprowadzenie takiego procesu wymaga odpowiedniego czasu.

Dlatego POHiD konsekwentnie wskazuje na potrzebę zapewnienia przedsiębiorcom realnego okresu dostosowawczego. Odpowiednie vacatio legis zwiększa przewidywalność prawa, umożliwia racjonalne planowanie inwestycji i ogranicza koszty wynikające z konieczności wdrażania zmian pod presją czasu.

Potrzebne są dialog i analiza skutków regulacji

POHiD nie kwestionuje potrzeby prowadzenia odpowiedzialnej polityki służącej ograniczaniu negatywnych skutków nadużywania alkoholu. Regulacje w tym obszarze powinny jednak być proporcjonalne, możliwe do wdrożenia oraz poprzedzone analizą ich wpływu na przedsiębiorców i konsumentów.

Procedowany projekt ma charakter poselski i był wypracowywany w toku prac parlamentarnych, a nie w ramach pełnego rządowego procesu legislacyjnego. Przy zmianach tak istotnie ingerujących w organizację sprzedaży i funkcjonowanie tysięcy placówek handlowych szczególnego znaczenia nabierają dialog ze stroną gospodarczą oraz rzetelna ocena skutków proponowanych regulacji.

Przed III czytaniem POHiD apeluje przede wszystkim o:

• ponowne przeanalizowanie przepisów dotyczących organizacji sprzedaży alkoholu w placówkach handlowych,
• zachowanie możliwości przekazywania pełnoletnim konsumentom informacji o legalnie dostępnych produktach,
• zapewnienie przedsiębiorcom odpowiedniego i realnego czasu na dostosowanie sklepów do nowych wymogów.

Odpowiedzialna polityka zdrowotna i odpowiedzialny handel nie stoją ze sobą w sprzeczności. Dobre regulacje powinny łączyć skuteczną ochronę konsumentów z przewidywalnością prawa i możliwością jego racjonalnego wdrożenia przez przedsiębiorców.